Home Random Page


CATEGORIES:

BiologyChemistryConstructionCultureEcologyEconomyElectronicsFinanceGeographyHistoryInformaticsLawMathematicsMechanicsMedicineOtherPedagogyPhilosophyPhysicsPolicyPsychologySociologySportTourism






WYMIANA SAMOGŁOSEK

W języku polskim tak samo jak w języku ukraińskim często występuje wymiana samogłosek przy tworzeniu nowych wyrazów lub przy odmianie.

 

Najczęściej zachodzą wymiany:
A:E las — w lesie miasto — w mieście;
  świat — w świecie gniazdo — w gnieździe
  gazeta — w gazecie  
O:E nosić — nieść biorą — bierze
  wesoły — weseli wozić — wieźć
0:0 pole — pól głowa — główka
  wozić — wóz robić — wyrób
  rogi — róg sól — soli
  dół — dołu próg — progu
Ę:Ą mężczyzna — mąż zęby — ząb
  ręka — rączka pięć — piątka
  dęby — dąb mąka — męka
  kręgi — krąg gałązka — gałęzie
0:E wojna — wojen dwójka — dwójek
  jaskółka — jaskółek pocztówka — pocztówek
  pies — psa Tadek — Tadka
  rynek — rynku lew — lwa

 

Przymiotniki rodzaju żeńskiego liczby mnogiej w języku polskim odmie­niają się podobnie do ukraińskich przymiotników rodzaju żeńskiego liczby mnogiej. W MIANOWNIKU liczby mnogiej mają one końcówkę -e tak samo, jak przymiotniki rodzaju nijakiego. RZECZOWNIKI rodzaju żeńskiego licz­by mnogiej, w MIANOWNIKU mają końcówki: -y: szkoły; -i, -e,: tablice, noce.

Po spółgłoskach k i g zawsze jest końcówka -i. Na przykład: nogi, książki.

DOPEŁNIACZ liczby mnogiej ma kilka końcówek:

a) większość rzeczowników nie ma końcówek:
szkół, gazet, książek;

b) końcówkę -i albo -y przybierają niektóre rzeczowniki:
pieśni, gałęzi, kości, nocy, myszy, rzeczy.

CELOWNIK liczby mnogiej posiada jedyną dla rzeczowników wszystkich rodzajów końcówkę -om.

BIERNIK jest równy MIANOWNIKI.

W NARZĘDNIKU występuje też jedyna dla trzech rodzajów końcówka -ami.

MIEJSCOWNIK ma końcówkę -ach wspólną dla wszystkich rodzajów.

 

CZAS PRZYSZŁY ZŁOŻONY CZASOWNIKÓW liczba pojedyncza
rodzaj męski rodzaj żeński rodzaj nijaki
1 . będęjnsał będę pisała —
2. będziesz pisał będziesz pisała —
3. będzie pisał będzie pisała będzie pisało
  liczba mnoga  
forma męskoosobowa forma niemęskoosobowa
1 . będziemy pisali będziemy pisały
2. będziecie pisali będziecie pisały
3. będą pisali będą pisały
 
liczba pojedyncza liczba mnoga
1. będę pisać 1 . będziemy pisać
2. będziesz pisać 2. będziecie pisać
3. będzie pisać 3. będą pisać
       

Czas przyszły złożony tworzy się za pomocą czasownika być w czasie przeszłym i podstawowego czasownika w formie czasu przeszłego lub bezokolicznika.



Czas przyszły złożony przybiera dwie jednakowo poprawne formy: będę czytał — będę czytać.

STOPNIOWANIE PRZYMIOTNIKÓW

Przymiotniki w języku polskim podobno jak i w języku ojczystym posia­dają trzy stopnie. Na przykład:

stopień równy — piękny krótki

stopień wyższy piękniejszy krótszy

stopień najwyższy — najpiękniejszy najkrótszy

 

stopień przedrostek rdzeń przyrostek
równy ___ piękn-bogat- ~
wyższy — piękn bogat -lejszy -szy
najwyższy naj-naj- piękn bogat -iejszy szy

Stopień wyższy tworzy się od rdzenia stopnia równego za pomocą przyrostków -ejsz(y) i -sz(y).

Stopień najwyższy tworzy się przez dodanie przedrostka naj- do formy stopnia wyższego.

Niektóre przymiotniki podobno do ukraińskich maj ą nieregularne stopniowanie:

ZAPAMIĘTAJ

mały mniejszy najmniejszy
dobry lepszy najlepszy
zły gorszy najgorszy
duży    
  większy największy
wielki    
lekki lżejszy najlżejszy  

Przy stopniowaniu przymiotników często zachodzą wymiany spółgłosek i samogłosek.

Podobne zasady istnieją w języku ukraińskim.

r: rz — mądry — mądrzejszy

n : ń — cienki — cieńszy

1:1 — biały — bielszy

s : ż — bliski — bliższy

k: ż — lekki — lżejszy

W języku polskim przymiotniki rodzaju męskiego liczby mnogiej okreś­lające rzeczowniki nieżywotne odmieniają się tak samo, jak przymiotniki rodzaju żeńskiego i nijakiego, w MIANOWNIKU liczby mnogiej mają koń­cówką -e.

Rzeczowniki nieżywotne rodzaju męskiego w liczbie mnogiej w MIANOWNIKU posiadają końcówki -y, -i, -e:

a) po spółgłoskach twardych jest końcówka -y;

b) po spółgłoskach k i g zawsze jest końcówka -i;

c) po spółgłoskach miękkich oraz c, dz, sz, ż(rz)— końcówka -e.
DOPEŁNIACZ liczby mnogiej ma końcówki: -ów, -y, -i.
CELOWNIK jest jednakowy dla wszytkich rzeczowników w liczbie mno­
giej i ma końcówkę -om.

BIERNIK jest równy MIANOWNIKOWI.

W NARZĘDNIKU występuje jedyna dla trzech rodzajów końcówka -ami.

MIEJSCOWNIK ma końcówkę -ach.

TRYB ROZKAZUJĄCY CZASOWNIKÓW Tryb rozkazujący tworzy się od tematu czasu teraźniejszego. Formy 2 osoby liczby pojedynczej i l i 2 osoby liczby mnogiej — są proste: pisz, piszmy, piszcie. Rozkaźnik nie ma formy l osoby liczby pojedynczej. Formy 3 osoby liczby pojedynczej i 3 osoby liczby mnogiej są złożone: niech piesze, niech piszą.

 

liczba pojedyncza liczba mnoga
1. — — — czytajmy, piszmy, róbmy
2. czytaj, pisz, rób czytajcie, piszcie, róbcie
3. niech czyta, niech pisze, niech robi niech czytają, niech piszą, niech robią

 

WYMIANA SPÓŁGŁOSEK

(ciąg dalszy)

d: di: dz chód — chodzić — chodzenie
g : ż : dz noga — nóżka — nodze
z: ź: ż mróz — mrozie — mrożony;
d: di uroda — urodzie
z: ż bluza — bluzie

zn : źń ojczyzna — ojczyźnie

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ODMIANA RZECZOWNIKÓW ŻYWOTNYCH NffiOSOBOWYCH I PRZYMIOTNIKÓW RODZAJU MĘSKIEGO W LICZBIE MNOGIEJ
  M. rasowe psy wielkie ptaki gniade konie  
D. rasowych psów wielkich ptaków gniadych koni
C. rasowym psom wielkim ptakom gniadym koniom
B. rasowe psy wielkie ptaki gniade konie
N. rasowymi psami wielkimi ptakami gniadymi końmi
Mc. o rasowych psach wielkich ptakach gniadech koniach
 

W języku polskim przymiotniki rodzaju męskiego liczby mnogiej okreś­lające rzeczowniki żywotne nieosobowe rodzaju męskiego liczby mnogiej odmieniają się podobno do przymiotników określających rzeczowniki nieżywotne rodzaju męskiego liczby mnogiej (patrz lekcję 11 str. 184).

Rzeczowniki żywotne rodzaju męskiego w liczbie mnogiej w

MIANOWNIKU mają końcówki -y po spółgłoskach twardych, po k, g

(i)e, po miękkich oraz j, c, <fe, cz, dz, sz, i (n) i.

DOPEłNIACZ -ów najczęściej po spółgłoskach twardych; -i, -y — po miękkich/, c, dz, cz, di, sz, ż(rz).

CELOWNIK jest jednakowy dla wszystkich rzeczowników liczby mnogiej — ma końcówkę -om.

BIERNIK jest równy MIANOWNIKOWI.

NARZĘDNIK ma końcówkę -ami charakterystyczną dla wszystkich rodzajów, oprócz rzeczownika konie mającego w tym przypadku formę końmil

MIEJSCOWNIK we wszystkich rodzajach liczby mnogiej ma końcówkę -ach.

Formy trybu przypuszczającego twor/<i sit; od trzeciej osoby czasu prze­szłego za pomocą cząstek -bym, -byś, -by, -byśmy, -byście, -by.

Porównaj tworzenie trybu warunkowego w ję/yku ukraińskim a polskim. Zwróć uwagę na to, że w języku polskim ka/da osoba ma swoją formę. Na tym i polega różnica tworzenia tego trybu w ję/yku polskim i ukraińskim.

Cząstka -by w zdaniu może stać przed czasownikiem, po czasowniku.

Na przykład: Chętnie czytałbym twe listy. Chętnie bym czytał twe listy.

Druga forma jest charakterystyczna dla języka mówionego.

Formy trybu przypuszczającego używa się w znaczeniach:

1. Prośby, pytania, życzenia:
Czy mógłbym pomóc?
Chciałbym to przeczytać.
Gdybym to miał!

2. Możliwości spełnienia:
mógłbym ci pomóc.

3. Możliwości spełnienia pod warunkiem:
mógłbym ci pomóc, ale teraz nie mam czasu.

ODMIANA RZECZOWNIKÓW I PRZYMIOTNIKÓW w liczbie mnogiej (męskoosobowych)
M. grzeczni uczniowie studenci wielcy aktorzy
D. grecznych uczniów studentów wielkich aktorów
C. grzecznym uczniom studentom wielkim aktorom
B. grzecznych uczniów studentów wielkich aktorów
N. grzecznymi uczniami studentami wielkimi aktorami
Mc. o grzecznych o uczniach o studentach o wielkich o aktoracli
     
    M. mili chłopcy starzy lekarze    
    D. miłych chłopców starych lekarzy    
    C. miłym chłopcom starym lekarzom    
    B. miłych chłopców starych lekarzy    
    N. miłymi chłopcami starymi lekarzami    
    Mc. o miłych chłopcach starych lekarzach    
                       

 

MIANOWNIK rzeczowników męskoosobowych (patrz str. 70, 103, lelcja l i 4) w liczbie mnogiej ma specyficzne końcówki -i, -y, -e, -owie.

Końcówkę -i mają rzeczowniki, których temat kończy się na spółgłoskę twardą. Spółgłoska twarda wymienia się z miękką t:ć, d:dź:

chłop — chłopi student — studenci

klown — klowni sąsiad — sąsiedzi

mężczyzna — mężczyźni solista — soliści

Końcówkę -y mają rzeczowniki:

1) których temat kończy się na k, g, r przy czym zachodzą wymiamy:
g: <fe, r : rz, k : c:

Norweg — Norwedzy aktor — aktorzy Polak — Polacy

2) kończące na -ec w liczbie pojedynczej:

Ukrainiec — Ukraińcy chłopiec — chłopcy

Końcówkę -e mają rzeczowniki, których temat się kończy na spółgłoskę miękką: lekarz — lekarze nauczyciel — nauczyciele przyjaciel — przyjaciele Niektóre rzeczowniki mają końcówkę -owi: pan — panowie syn — synowie Arab — Arabowie profesor — profesorowie uczeń — uczniowie

W DOPEŁNIACZU najczęściej występuje końcówka -ów. Rzadziej -/, -y, na przykład: chłopów, królów, nauczycieli, lekarzy.

CELOWNIK jest zawsze jednakowy dla wszystkich rodzajów i posiada końcówkę -om.

BIERNIK jest równy DOPEŁNIACZOWI.

NARZĘDNIK i MIEJSCOWNIK mają takie końcówki, jak inne rzeczowniki: -orni, -ach.

Przymiotniki formy męskoosobowej w MIANOWNIKU mają dwie : -ż -y; l) przed końcówką -/'zachodzą wymiamy; ąpas-ty—&p/zsz'/l-— chudzi; głuchy — głusi; duży — duzi; wesoły — weseli; pusty — eorbaty—garbaci; zły—źli. 2. przed końcówką -y zachodzą wymiany: - drodzy; wysoki — wysocy; stary — starzy. W pozostałych przypadkach końcówki są równe końcówkom formy napfcoosobowej. lyiko BIERNIK ma końcówkę taką jak DOPEŁNIACZ.

ZAPAMIĘTAJ:

Zaimki w języku polskim odmieniają się jak przymiotniki. Zwróć uwagę na końcówki MIANOWNIKA liczby mnogiej w formach męskoosobowej i niemęskoosobowej. Oraz na wymiany spółgłosek przed tymi końcówkami

OGÓLNE WIADOMOŚCI O IMIESŁOWIE

W języku polskim istnieją imiesłowy przymiotnikowe i przysłówkowe.

Imiesłowy przymiotnikowe (w języku ukraińskim dienpuKMemnuKu) maj;) właściwości czasowników i przymiotników, oznaczają czynność lub stan, ale odmieniają się przez przypadki, liczby i rodzaje jak przymiotniki. Takie imiesłowy nazywamy odmiennymi.

Na przykład: piszący, pisany, czytająca, czytana, myjące się, umyte.

Imesłowy przysłówkowe (w języku ukraińskim dienpucnienuKu) maji| właściwości czasowników, oznaczają czynność lub stan, podobnie jednak juk przysłówki są one nieodmienne.

Na przykad: otwierając, otworzywszy, uzupełniając, siadając, usiadłszy, pisząc, czytając.

Najczęściej w zdaniu imiesłowy nie wydzielamy przecinkami.

 


Date: 2016-01-14; view: 525


<== previous page | next page ==>
PRZYPADKI I LICZBY RZECZOWNIKÓW | W. Somerset Maugham
doclecture.net - lectures - 2014-2022 year. Copyright infringement or personal data (0.006 sec.)